{"id":1606,"date":"2017-12-10T21:58:10","date_gmt":"2017-12-10T20:58:10","guid":{"rendered":"http:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/?p=1606"},"modified":"2017-12-18T22:26:53","modified_gmt":"2017-12-18T21:26:53","slug":"dizajn-dla-roslin-i-zwierzat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/2017\/12\/10\/dizajn-dla-roslin-i-zwierzat\/","title":{"rendered":"Dizajn dla ro\u015blin i zwierz\u0105t – s\u0142owniczek"},"content":{"rendered":"

Artyku\u0142 w: Notes na 6 tygodni<\/em>
\nAutorki:\u00a0Monika Rosi\u0144ska, Agata Szyd\u0142owska<\/strong><\/p>\n

S\u0142owniczek poj\u0119\u0107 autorstwa Moniki Rosi\u0144skiej i Agaty Szyd\u0142owskiej do wystawy Zoepolis. Dizajn dla ro\u015blin i zwierz\u0105t. Na wystawie kuratorki wraz z zaproszonymi uczestnikami i uczestniczkami pokazuj\u0105 przedmioty i rozwi\u0105zania, kt\u00f3re traktuj\u0105 zwierz\u0119ta i ro\u015bliny jako pe\u0142noprawne podmioty proces\u00f3w projektowych, z uwzgl\u0119dnieniem ich potrzeb i praw.<\/p>\n

Zoopolis<\/strong><\/p>\n

Poj\u0119cie to wykorzystuj\u0105 Sue Donaldson i Will Kymlicka w wydanej w 2011 roku ksi\u0105\u017cce Zoopolis. A Political Theory of Animal Rights. Proponuj\u0105 tam now\u0105 teori\u0119 praw zwierz\u0105t, kt\u00f3ra w praktyce oznacza nadanie r\u00f3\u017cnego zakresu praw obywatelskich istotom uczestnicz\u0105cym w ludzko-zwierz\u0119cej wsp\u00f3lnocie politycznej. Donaldson i Kymlicka wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 trzy moralne perspektywy, w ramach kt\u00f3rych dochodzi do utrzymania status quo wykluczaj\u0105cego nadanie politycznej podmiotowo\u015bci zwierz\u0119tom. Pierwszy dyskurs dobrostanu zwierz\u0105t zak\u0142ada, \u017ce mo\u017cna je traktowa\u0107 instrumentalnie pod warunkiem, \u017ce zapewni si\u0119 im godne warunki \u017cycia i \u015bmierci. Drugi, ekologiczny, przedk\u0142ada ca\u0142o\u015bciowe ekosystemy nad \u017cycie indywidualnych gatunk\u00f3w i osobnik\u00f3w. Trzeci, czyli dyskurs praw podstawowych, skupia si\u0119 na prawach negatywnych (prawo do niecierpienia, do niebycia czyj\u0105\u015b w\u0142asno\u015bci\u0105 i niebycia torturowanym) i zaniedbuje prawa pozytywne (powinno\u015bci, jakie my \u2013 ludzie \u2013 mamy wobec zwierz\u0105t: prawo do swobodnego zamieszkiwania oraz do bycia uwzgl\u0119dnianym w procesie projektowania miast, dzielnic, budynk\u00f3w itp.). Nowa rama moralna zak\u0142ada upolitycznienie praw zwierz\u0105t, a w konsekwencji radykaln\u0105 transformacj\u0119 ludzko-zwierz\u0119cych relacji. Niekt\u00f3re grupy zwierz\u0105t powinny stanowi\u0107 autonomiczne wsp\u00f3lnoty \u017cyj\u0105ce z dala od cz\u0142owieka oraz posiada\u0107 nienaruszalne prawo do swego terytorium. Inne, czyli zwierz\u0119ta graniczne (a wi\u0119c ani w pe\u0142ni dzikie, ani udomowione; te, kt\u00f3rych obecno\u015b\u0107 jest przez ludzi akceptowana, ale kt\u00f3re nierzadko traktowane s\u0105 jako szkodniki w mie\u015bcie) powinny otrzyma\u0107 status rezydent\u00f3w, a ich interesy nale\u017ca\u0142oby uwzgl\u0119dnia\u0107 we wsp\u00f3lnocie politycznej. Zwierz\u0119tom udomowionym, z kt\u00f3rymi \u0142\u0105czy nas wielowiekowa wzajemna zale\u017cno\u015b\u0107, powinny przys\u0142ugiwa\u0107 pe\u0142ne prawa obywatelskie. Zoopolis \u2013 polityczna wsp\u00f3lnota ludzi i zwierz\u0105t \u2013 charakteryzuje si\u0119 moralnym obci\u0105\u017ceniem i skomplikowaniem, i dlatego musi opiera\u0107 si\u0119 na szacunku wobec innych gatunk\u00f3w oraz skutecznej ochronie ich interes\u00f3w.<\/p>\n

Niesforne kraw\u0119dzie: grzyby<\/strong><\/p>\n

Ka\u017cdy zbieracz grzyb\u00f3w zna zasad\u0119, \u017ce aby je znale\u017a\u0107, powinien uda\u0107 si\u0119 w miejsce, gdzie by\u0142y one poprzednio. Grzyby przypominaj\u0105 nam o roli zbiegu okoliczno\u015bci i \u015blepego trafu, przestrzegaj\u0105 przed u\u0142ud\u0105 pewno\u015bci i kontroli. Wed\u0142ug ameryka\u0144skiej antropolo\u017cki Anny Tsing nieprzewidywalne i wyj\u0119te spod ludzkiego nadzoru \u017cycie grzyb\u00f3w to dar. Ich niejednoznaczny status w kr\u00f3lestwie natury podobny jest do pozycji kobiet w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w rasy ludzkiej. Zar\u00f3wno grzyby, jak i kobiety reprezentuj\u0105 nieimperialny model zamieszkiwania i kolonizowania przestrzeni.<\/p>\n

Z perspektywy grzyb\u00f3w, z \u201eniesfornych kraw\u0119dzi\u201d (unruly edges), jak nazywa miejsce, kt\u00f3re \u201ezamieszkuj\u0105\u201d fungi, znacznie wyra\u017aniej wida\u0107 regu\u0142y w\u0142adzy, ucisku i kontroli, wed\u0142ug kt\u00f3rych funkcjonuje globalne centrum kapitalizmu. Grzyby reprezentuj\u0105 obrze\u017ca imperium, gdzie ujawniaj\u0105 swoj\u0105 moc mi\u0119dzygatunkowe zale\u017cno\u015bci i wzajemne relacje. Podobno gdy upad\u0142 ZSRR, mieszka\u0144cy Syberii w obliczu rozpadu znanego porz\u0105dku i w obawie przed nadchodz\u0105cym g\u0142odem oraz bied\u0105 udali si\u0119 do las\u00f3w zbiera\u0107 grzyby. A wcze\u015bniej, kiedy w 1945 roku na Hiroshim\u0119 spad\u0142a bomba atomowa, to grzyby matsutake* jako pierwsze wyros\u0142y na ziemi ska\u017conej radioaktywnymi odpadami. Fungi staj\u0105 si\u0119 wi\u0119c por\u0119czn\u0105 metafor\u0105 przetrwania \u2013 tak\u017ce ludzkiego. Dzi\u0119ki nim witalno\u015b\u0107, energia i wola \u017cycia uwidaczniaj\u0105 si\u0119 pomimo trudnych, prekarnych warunk\u00f3w panuj\u0105cych w kapitalizmie. Stanowi\u0105 tak\u017ce pretekst do bada\u0144 nad potencja\u0142em ruin \u015brodowiska naturalnego, kt\u00f3re wszyscy zamieszkujemy. Wczuwaj\u0105c si\u0119 w perspektyw\u0119 tych ma\u0142ych, nieoczywistych stworze\u0144 \u015bwiata organicznego, mo\u017cna tak\u017ce snu\u0107 nowe historie o nieoczywistej i z\u0142o\u017conej relacji cz\u0142owieka z natur\u0105, pozbawione ju\u017c o\u015bwieceniowego za\u0142o\u017cenia o jego wyj\u0105tkowo\u015bci.<\/p>\n

Matsutake to dzikie grzyby cz\u0119sto rosn\u0105ce na terenach zniszczonych przez cz\u0142owieka. Podobnie jak szczury, szopy pracze i karaluchy s\u0105 w stanie prze\u017cy\u0107 ekologiczn\u0105 katastrof\u0119 spowodowan\u0105 ludzk\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105. Nie s\u0105 przy tym szkodnikami \u2013 pomagaj\u0105 \u017cywi\u0107 drzewa, dzi\u0119ki czemu nowe lasy wyrastaj\u0105 w miejscach ekologicznego rozk\u0142adu. W Japonii matsutake stanowi\u0105 wykwintny i drogi rarytas.<\/p>\n

Ruiny<\/strong><\/p>\n

Ruiny, ulegaj\u0105ce rozk\u0142adowi pod wp\u0142ywem czasu konstrukcje stworzone przez cz\u0142owieka, pozwalaj\u0105 dzikiej przyrodzie wr\u00f3ci\u0107 do miasta i tworz\u0105 nowe ekologiczne enklawy. Same w sobie stanowi\u0105 symbol nieuniknionych proces\u00f3w niszczenia, erozji i odbudowy. W ksi\u0105\u017cce Industrial Ruins Tim Edensor pokazuje, w jak r\u00f3\u017cne sposoby ro\u015bliny i zwierz\u0119ta zagospodarowuj\u0105 postindustrialne ruiny. Przy ich udziale w spos\u00f3b spontaniczny, oddolny i pozbawiony ludzkiej interwencji powstaj\u0105 nieoczywiste formy domowo\u015bci, zabawy i rozrywki, a nawet przestrzenie wystawiennicze dla sztuki. Zrujnowana materialno\u015b\u0107, nadmiar nieprzydatnych rzeczy i wszechobecne \u015bmieci kreuj\u0105 nowe afordancje przedmiot\u00f3w. Co wi\u0119cej, ruiny stanowi\u0105 naturalne rezerwaty \u2013 dzikie ro\u015bliny nie s\u0105 tam niszczone pestycydami, ptaki mog\u0105 swobodnie budowa\u0107 gniazda, a zwierz\u0119ta znajduj\u0105 w nich nowy dom. W postindustrialnych ruinach zasiedlonych przez dzikie ro\u015bliny, zwierz\u0119ta i osoby wykluczone uobecnia si\u0119 eksperyment nowej mi\u0119dzygatunkowej zbiorowo\u015bci, kt\u00f3rej aktorzy negocjuj\u0105 jej kszta\u0142t bez odniesienia do utrwalonych przestrzenno-czasowych i estetycznych wzorc\u00f3w funkcjonowania wsp\u00f3\u0142czesnego miasta.<\/p>\n

Response-ability<\/strong><\/p>\n

Odpowiedzialno\u015b\u0107 rozumiana jako zdolno\u015b\u0107 do udzielenia sensownej odpowiedzi, reakcji, uwzgl\u0119dnienia czyjej\u015b perspektywy. Architektura i dizajn projektowane z my\u015bl\u0105 o aktorach nieludzkich mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 narz\u0119dziami pozwalaj\u0105cymi udzieli\u0107 \u201eodpowiedzialnej odpowiedzi\u201d na transgatunkow\u0105 odmienno\u015b\u0107. Mog\u0105 nie tylko uwzgl\u0119dni\u0107 specyfik\u0119 poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w i warunk\u00f3w, w jakich one \u017cyj\u0105, ale te\u017c zbada\u0107, jakie zmys\u0142y u nich dominuj\u0105 oraz jak widz\u0105 i rozumiej\u0105 \u015bwiat. Architektura i dizajn jako narz\u0119dzia udzielania takiej odpowiedzi powinny przyci\u0105ga\u0107 r\u00f3\u017cne formy \u017cycia w celu stworzenia transgatunkowych eksperymentalnych wsp\u00f3lnot w przestrzeni.<\/p>\n

Edward Dodington w pracy How to Design with the Animal. Constructing Posthumanist Environments wprowadza posthumanistyczn\u0105 perspektyw\u0119 do projektowania architektury i dizajnu poprzez (1) etyczny (nie tylko projektowo-formalny) postulat zmniejszania przestrzennego i cielesnego dystansu mi\u0119dzy gatunkami oraz (2) tworzenie eksperymentalnych przestrzeni mi\u0119dzygatunkowej kohabitacji w nierzadko ekstremalnych warunkach przyrodniczych. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, zadaniem architektury i dizajnu jest projektowanie dla szeroko rozumianego \u017cycia mi\u0119dzygatunkowego. Poprzez tworzenie u\u017cytecznych \u201estruktur\u201d, kt\u00f3re stanowi\u0105 przed\u0142u\u017cenie i materializacj\u0119 proces\u00f3w ju\u017c zachodz\u0105cych w \u015brodowisku naturalnym, architektura i dizajn powinny mie\u0107 na celu o\u017cywienie i animacj\u0119 relacji mi\u0119dzy gatunkami. Sue Donaldson i Will Kymlicka przywo\u0142uj\u0105 r\u00f3wnie\u017c ogromne znaczenie szacunku rozumianego szeroko, jako spogl\u0105danie ze wzajemno\u015bci\u0105 i konstytuowanie polis oraz jako powinno\u015bci wynikaj\u0105ce ze wzajemnych ludzko-zwierz\u0119cych relacji.<\/p>\n

 <\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 do przeczytania na stronie Notesu na 6 tygodni:\u00a0http:\/\/notesna6tygodni.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Artyku\u0142 w: Notes na 6 tygodni Autorki:\u00a0Monika Rosi\u0144ska, Agata Szyd\u0142owska S\u0142owniczek poj\u0119\u0107 autorstwa Moniki Rosi\u0144skiej i Agaty Szyd\u0142owskiej do wystawy Zoepolis. Dizajn dla ro\u015blin i zwierz\u0105t. Na wystawie kuratorki wraz z zaproszonymi uczestnikami i uczestniczkami pokazuj\u0105 przedmioty i rozwi\u0105zania, kt\u00f3re traktuj\u0105 zwierz\u0119ta i ro\u015bliny jako pe\u0142noprawne podmioty proces\u00f3w projektowych, z uwzgl\u0119dnieniem ich potrzeb i praw.…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1541,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[49],"tags":[],"class_list":["post-1606","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teksty","category-49","description-off"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1606","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1606"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1606\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1607,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1606\/revisions\/1607"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1606"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1606"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kartografieobcosci.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1606"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}